Kofeina jest szkodliwa dla dzieci i powinna być przez nie unikana, szczególnie poniżej 12. roku życia. Jej nadmierne spożycie może powodować problemy ze snem, nadpobudliwość, rozdrażnienie, zaburzenia koncentracji, a także negatywnie wpływać na rozwój układu nerwowego i ciśnienie krwi.

A czy na pewno możemy być pewni, że nasze dziecko nie ma kontaktu z kofeiną tylko dlatego, że nie podajemy mu kawy? Czy zdajemy sobie sprawę, że ta substancja kryje się w wielu produktach codziennego użytku?

Kofeina to nie tylko kawa…

Kofeina nie jest składnikiem odżywczym, ale substancją psychoaktywną, stosowaną w żywności najczęściej ze względu na takie właśnie działanie fizjologiczne.
Kofeina występuje nie tylko w kawie, ale także w kakao, herbacie (teina), lemoniadach czy napojach energetycznych, które od 2024 roku są zakazane dla osób niepełnoletnich w Polsce. 

Poniżej orientacyjna zawartość kofeiny w 1 szklance (250 ml) wybranych napojów:

• Napój bezalkoholowy typu Ice Tea  –  13 mg
• Napój bezalkoholowy gazowany typu Cola –  27 mg
• Napój bezalkoholowy Cola Light – 68 mg
• Napój energetyzujący  –  68 mg
• Mountain Dew – 42 mg
• Red Bull – 80 mg
• Herbata zielona – 44 mg
• Herbata czarna – 50 – 100 mg
• Tabletki musujące * –   76 mg
• Klasyczna kawa – 70 – 140 mg
• Napój kawowy typu Cappuccino  –  110 mg
• Kawa rozpuszczalna  –  129 mg

*suplementy, zawierające kofeinę (często z tauryną, witaminami z grupy B, minerałami czy elektrolitami), które po rozpuszczeniu w wodzie tworzą napój szybko przyswajalny i kierowane są do osób potrzebujących szybkiego źródła energii, np. sportowców, podczas długiej nauki czy wysiłku fizycznego.

 Wystarczy przecież, by trzylatek wypił połowę puszki coli, aby pojawiły się u niego problemy z zasypianiem, rozdrażnienie czy ból brzucha. Ilu rodziców w takiej sytuacji zadaje sobie pytanie: dlaczego maluch przez cały wieczór nie może zasnąć?
A czy zwracamy uwagę na to, ile kofeiny kryje się w popularnych napojach? Klasyczna puszka coli zawiera około 35 mg kofeiny, a wersja light może zawierać nawet ok 90 mg. Czy to nie oznacza, że jedno niewinne opakowanie może w pełni wyczerpać dzienny limit i znacząco obciążyć organizm dziecka?

A co pokazują badania?

Narażenie na kofeinę w okresie prenatalnym może wpływać na rozwój neurologiczny dzieci.

Spożycie kofeiny przez dzieci w wieku 8–12 lat, głównie z napojów gazowanych i herbaty, wpływa na ich sen i zachowanie. Zaburzenia snu związane z kofeiną prowadzą do problemów z koncentracją i do nadpobudliwości w ciągu dnia.

Spożycie kofeiny przez nastolatków prowadzi do późniejszego zasypiania i zmniejszenia głębokości snu, co może wpływać na procesy regeneracyjne organizmu. Dzieci i młodzież spożywające kofeinę wykazują zaburzenia snu i głębokiego snu.

Regularne spożycie kofeiny ma negatywny wpływ na większość funkcji poznawczych, takich jak rozumienie słownictwa, pamięć robocza, elastyczność poznawcza, szybkość przetwarzania informacji i pamięć epizodyczna.

Spożycie kofeiny przez dzieci może wpływać na rozwój strukturalny mózgu, w tym grubość kory mózgowej, co może mieć długoterminowe konsekwencje dla funkcji poznawczych i zachowań.

Spożycie kofeiny przez dzieci jest związane z wyższym spożyciem kalorii i dodatkowymi kilogramami, co może przyczyniać się do rozwoju nadwagi i otyłości.

Ile kofeiny jest bezpieczne dla dzieci i nastolatków?

W niektórych krajach wprowadzono limity spożycia kofeiny dla dzieci. W Kanadzie dla przedszkolaków zaleca się maksymalnie 45 mg dziennie – czyli mniej więcej tyle, ile mieści się w jednej puszce coli.

W Polsce nie ma jednoznacznych prawnych limitów spożycia kofeiny dla dzieci, ale badania pokazują, że nie ma bezpiecznej dawki  kofeiny dla dzieci i młodzieży. Na podstawie badań ustalono jedynie zalecenia, które sugerują, że dzieciom poniżej 12-go roku zaleca się całkowite unikanie spożywania kofeiny z kawy, herbaty, napojów gazowanych i napojów energetycznych, a dla nastolatków (od 13 lat) zalecana bezpieczna ilość to maksymalnie 2,5 mg kofeiny na kilogram masy ciała dziennie lub około 100 mg na dobę. Na przykład, nastolatek ważący 40 kg może spożyć do 100 mg kofeiny dziennie. 

Eksperci podkreślają, że u młodzieży w wieku od 12 do 18 lat spożycie kofeiny nie powinno przekraczać 100 mg dziennie, przy czym zawsze trzeba pamiętać o indywidualnej wrażliwości organizmu.

Skoro nadmierna ilość kofeiny może zakłócać rozwój układu nerwowego, czy powinniśmy bagatelizować ryzyko? Badania pokazują, że dzieci i młodzież w wielu krajach chętnie sięgają po napoje energetyczne – a rodzice i opiekunowie nie zawsze są świadomi, jakie mogą być tego konsekwencje.

Czy szklanka Ice Tea lub Coli naprawdę może stanowić poważne źródło kofeiny? Na pierwszy rzut oka nie – zawartość 13 mg w szklance Ice Tea czy 27 mg w szklance Coli wydaje się symboliczna. Ale czy na pewno? Wypicie przez małe dziecko dwóch czy trzech szklanek to już 26 – 81 mg kofeiny, czyli ilość porównywalna z filiżanką kawy. Jeszcze większe obawy budzą skoncentrowane napoje energetyzujące oraz tabletki musujące z kofeiną. W tak niewielkiej objętości kryje się podobna ilość kofeiny jak w porcji kawy. A jeśli młody konsument sięgnie po kilka porcji ? Łatwo o przekroczenie zalecanych norm i ryzyko niepożądanych skutków – pobudzenia, problemów ze snem, a nawet zaburzeń pracy serca. A jeśli spojrzymy na napoje energetyzujące? Jedna puszka (330 ml) dostarcza średnio ok. 90 mg kofeiny – tyle, ile klasyczna kawa.

Czy to jednak koniec? Zdecydowanie nie. Młodzi ludzie często nie ograniczają się do jednej puszki – sięgają po dwie, trzy, a nawet więcej podczas imprezy, grania w gry czy w czasie nauki do sprawdzianu. To oznacza setki miligramów kofeiny w krótkim czasie. Czy organizm nastolatka, wciąż rozwijający się i bardziej wrażliwy na działanie substancji pobudzających, jest gotowy na takie dawki?

Energetyki nie dla dzieci – kolorowa puszka, groźne skutki.

Napoje energetyzujące kuszą kolorowymi puszkami i obietnicą „natychmiastowej energii”, ale czy naprawdę są bezpieczne dla dzieci i młodzieży?
Jako dietetyk muszę podkreślić, że kryją w sobie ukryte zagrożenia, o których często zapominamy.
Już jedna mała puszka może dostarczyć tyle kofeiny, co filiżanka mocnej kawy – czy wyobrażasz sobie dziecko pijące codziennie kawę?
Organizm młodego człowieka wciąż się rozwija, a nadmiar kofeiny zaburza jego prawidłowe funkcjonowanie.
Niepokojące jest to, że coraz więcej dzieci sięga po energetyki regularnie, często nawet kilka razy w tygodniu.
Robią to głównie dla smaku lub z przekonania, że „dodają sił” – ale czy ta energia nie jest złudna?
Skutki mogą być poważne: od kołatania serca i problemów ze snem, po trudności z koncentracją i zwiększone ryzyko arytmii.
Co gorsza, aż jedna piąta młodych osób odczuwa negatywne reakcje organizmu po ich spożyciu.
Dlatego edukacja – zarówno dzieci, jak i rodziców – jest tu absolutnie kluczowa.
Bo napoje energetyzujące nie są dla dzieci, a prawdziwą siłę daje nie kofeina, lecz zdrowy sen, ruch i właściwe odżywianie.

Kolorowe i zdrowe alternatywy zamiast kofeiny.

Czy naprawdę jedyną opcją dla dzieci muszą być słodzone napoje czy puszka pełna kofeiny?
Na szczęście odpowiedź brzmi: nie! Istnieją zdrowe, smaczne i kolorowe alternatywy, które dzieci pokochają bez żadnego przymusu.
Herbaty i napary bez teiny to prosty sposób, aby dać najmłodszym bogactwo smaków bez ryzyka nadmiernej stymulacji organizmu.
Lekko słodkawy Rooibos, Honeybush, o naturalnym miodowym smaku czy klasyczny rumianek lub koper włoski, o kojącym działaniu  – każdy z tych napojów jest nie tylko łagodny, ale też pełen wyjątkowych aromatów.
Napary można urozmaicić dodatkiem owocowych kompozycji z malinami, czarną porzeczką czy rokitnikiem, które sprawią, że  będą bardziej atrakcyjnie dla dzieci oraz nabiorą naturalnej słodyczy bez dodatku cukru.
Dzieci uwielbiają kolory i zabawę, a taki napar zachwyca zarówno smakiem, jak i wyglądem.
Nie zapominajmy też o wodzie – czy zwykła szklanka może stać się ekscytująca? Oczywiście!
Wystarczy dodać kawałki świeżych owoców, kilka listków mięty albo kostki lodu z zatopionymi jagodami – i mamy napój, który wygląda magicznie.
W chłodne dni świetnie sprawdzą się rozgrzewające napary, a latem – te same herbaty podane na zimno, z dodatkiem owoców.

Zdrowe nawyki w kubku – małe wybory, wielka zmiana.

Zmianę nawyków warto wprowadzać powoli – zamiast zakazywać, proponujmy wybór.
„Chcesz herbatę owocową czy rooibos?” – takie pytanie brzmi zupełnie inaczej niż „Musisz wypić tę herbatę”.
Dzieci, które mają możliwość wyboru, czują się docenione i chętniej eksperymentują ze smakami.
Wspólne przygotowywanie napojów może stać się rodzinną zabawą – kolorowe kubki, wymyślone nazwy, np. Smoczy Eliksir czy Magiczny Pył, sprawią, że picie zdrowych napojów będzie przyjemnością.
Czy może być coś lepszego niż uśmiech dziecka, które sięga po zdrowy napój z radością, a nie z przymusu?
Zdrowe alternatywy nie tylko gaszą pragnienie, ale budują dobre nawyki na lata – a to największy prezent, jaki możemy dać naszym dzieciom. Stopniowe wprowadzanie zmian i zabawa przy serwowaniu napojów sprawiają, że zdrowe alternatywy stają się naturalnym wyborem, który dzieci naprawdę docenią.

Zamiast ograniczeń, dajmy dzieciom wybór – dzięki temu nauczą się, że zdrowe może być przyjemne. Kolorowe napoje bez kofeiny mogą być równie atrakcyjne jak puszka coli, a pozwalając dzieciom odkrywać smaki, codziennie inwestujemy w ich rozwój, dobre samopoczucie i budowanie pozytywnych, zdrowych nawyków na całe życie.